Ημερίδα “Από τον Μόλυβο στον κόσμο: Ιστορίες, άνθρωποι και διαδρομές από το Αρχείο της οικογένειας Κράλλη, Λέσβου (δεκαετίες 1830 - 1940)”

Ποιες ιστορίες κρύβονται στα χαρτιά ενός παππού; Και τι μπορεί να μας αποκαλύψει η προσωπική ιστορία μιας οικογένειας σε μια μικρή πόλη του Αιγαίου για τις αυτοκρατορίες, τα έθνη και έναν κόσμο που αλλάζει;

Όταν η Μαρίζα Κράλλη και ο πρώτος της εξάδελφος, Δημήτρης Κράλλης, με οικογενειακές ρίζες και οι δύο στον Μόλυβο της Λέσβου, άρχισαν να μελετούν το προσωπικό αρχείο του παππού τους, ανακάλυψαν κάτι πολύ περισσότερο από μια συλλογή οικογενειακών εγγράφων. Το Αρχείο της Οικογένειας Κράλλη της Λέσβου (Krallis Family of Lesvos – KFL) ανοίγει ένα παράθυρο στην ιστορία και τον πολιτισμό του Βορείου Αιγαίου, αλλά και στον ευρύτερο κόσμο με τον οποίο η περιοχή αυτή βρισκόταν σε διαρκή επικοινωνία.

Η συλλογή εκτείνεται χρονικά από τη δεκαετία του 1830 έως τη δεκαετία του 1940 και περιλαμβάνει έγγραφα στα ελληνικά και στην οθωμανική τουρκική γραφή. Προσφέρει μια λεπτομερή και προσωπική εικόνα της ζωής μιας οικογένειας στη βόρεια Λέσβο, σε μια περίοδο βαθιών ιστορικών μετασχηματισμών. Τα τεκμήριά της φωτίζουν όχι μόνο την καθημερινότητα, τις οικονομικές δραστηριότητες, τις κοινωνικές σχέσεις και τις πολιτισμικές και πολιτικές επιδιώξεις της οικογένειας, αλλά και τους μεταβαλλόμενους κόσμους της αυτοκρατορίας, του έθνους και της ταυτότητας μέσα στους οποίους αυτή ζούσε και δραστηριοποιούνταν.

Στις 10 Νοεμβρίου 2026, η Μαρίζα και ο Δημήτρης Κράλλης, μαζί με τους συνεργάτες τους, δρ. Μαρία Μανδαμαδιώτου και δρ. Aytek Soner Alpan, θα παρουσιάσουν διαφορετικές όψεις αυτού του αρχείου. Η συζήτηση θα εξετάσει πώς οι οικογενειακές συλλογές εγγράφων μπορούν να ανοίξουν νέους δρόμους στη μικροϊστορική έρευνα, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι ζωές ανθρώπων σε μικρούς, φαινομενικά απομακρυσμένους τόπους συνδέονται με ευρύτερες, αλληλένδετες παγκόσμιες ιστορίες.

Το Aegean Stories Vault αποτελεί την ψηφιακή, διαρκώς εμπλουτιζόμενη έκφραση του έργου κοινοτικής συμμετοχής, διαφύλαξης της μνήμης, αρχειακής τεκμηρίωσης και αφήγησης ιστοριών που υλοποίησε στη Βόρεια Λέσβο το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Το έργο αναπτύχθηκε σε διάστημα δύο ετών, το 2024 και το 2025, κατά τη διάρκεια των οποίων ομάδες ερευνητών και φοιτητών από τον Καναδά, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ελλάδα και την Τουρκία συνεργάστηκαν με τους κατοίκους, μελετώντας τον οικιστικό ιστό, τον πολιτισμό και τα τοπία του Μολύβου και της ευρύτερης περιοχής του.

Διαθέσιμο σε τρεις γλώσσες —αγγλικά, ελληνικά και τουρκικά—, το Aegean Stories Vault ξεκινά από τις προσωπικές εμπειρίες για να αφηγηθεί την ιστορία της τοπικής κοινότητας και να αναδείξει τους βαθιούς δεσμούς που συνδέουν τις ζωές των ανθρώπων σε αυτή τη γωνιά ενός νησιού του Αιγαίου. Η συνεχιζόμενη αρχειακή εργασία, η έρευνα και η ψηφιοποίηση οικογενειακών αρχείων αποκάλυψαν ένα εκτεταμένο δίκτυο ιστορικών και προσωπικών συνδέσεων, που εκτείνεται από το Βερμόντ έως το Πεκίνο και από το Παρίσι έως το Μαρόκο, καθώς και από το Βουκουρέστι έως το Χαρτούμ του Σουδάν.

Η δημιουργία του Aegean Stories Vault κατέστη δυνατή χάρη στο Gefyra («Γέφυρα»), το πιλοτικό πρόγραμμα χρηματοδότησης που έλαβαν το πανεπιστήμιο Simon Fraser (SFU) στον Καναδά και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Λος Άντζελες των ΗΠΑ (UCLA), από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, με στόχο τη διασύνδεση των Κέντρων Ελληνικών Σπουδών του Ιδρύματος στα δύο πανεπιστήμια και, παράλληλα, τη δημιουργία γεφυρών επικοινωνίας και συνεργασίας με την ίδια την Ελλάδα. Στο πλαίσιο του Gefyra, το UCLA οργάνωσε ερευνητικές αποστολές στη Λακωνία και στον οικισμό Γεράκι, ενώ το SFU δραστηριοποιήθηκε στη Λέσβο, με επίκεντρο τον Μόλυβο. Οι δύο ομάδες εργάστηκαν ανεξάρτητα, διατηρώντας, ωστόσο, συνεχή επικοινωνία, ανταλλάσσοντας παρατηρήσεις και ερευνητικά ευρήματα και μοιράζοντας συμμετέχοντες στις δράσεις τους.

Λίγα λόγια για τους ομιλητές

Η Μαρίζα Ν. Κράλλη είναι κάτοχος και ερευνήτρια του οικογενειακού της αρχείου,  KFL (Krallis Family Lesvos) με επίκεντρο τη Μήθυμνα και τη Λέσβο. Ως ανεξάρτητη ερευνήτρια τοπικής μνήμης και τεκμηρίωσης, ερευνά και τεκμηριώνει συστηματικά το αρχείο από το 2020. Είναι συνιδρυτής του Αποθετηρίου Ιστοριών Αιγαίου/Λέσβου (Aegean Stories Vault), του ψηφιακού αποθετηρίου που τεκμηριώνει το Αρχείο KFL, συνδυάζει τα τεκμήρια με την ιστορία και τη μνήμη του τόπου για να δημιουργήσει νέες ιστορίες και αναδεικνύει μαρτυρίες, προσωπικές ιστορίες και διαδρομές ανθρώπων στον χώρο του Αιγαίου. Είναι απόφοιτος της Σχολής Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με μεταπτυχιακές σπουδές στην Αρχιτεκτονική Τοπίου. Ζει στη Μήθυμνα Λέσβου και δραστηριοποιείται ενεργά στην τοπική κοινωνία.

Η Μαρία Μανδαμαδιώτου είναι μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Σπούδασε Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και στη συνέχεια ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Έλαβε το διδακτορικό της δίπλωμα στην Ιστορία από το King’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά προγράμματα, ενώ μελέτες της έχουν δημοσιευθεί στα ελληνικά και τα αγγλικά σε βιβλία, συλλογικούς τόμους και επιστημονικά περιοδικά. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η μονογραφία The Greek Orthodox Community of Mytilene: Between the Ottoman Empire and the Greek State, 1876–1912 (Peter Lang, 2013) και το βιβλίο Τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου: Από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο ελληνικό κράτος, 1876–1940 (σε συνεργασία με τον καθηγητή Νίκο Βαφέα, Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2023).

Με καταγωγή από την Τουρκία και διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο, ο Αϊτέκ Σονέρ Αλπάν είναι ιστορικός, η έρευνα του οποίου επικεντρώνεται κυρίως στη σύγχρονη Ελλάδα και Τουρκία, και ειδικότερα στην ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το 1923. Το βιβλίο του με τίτλο Trajectories of Displacement: A Comparative Historical Analysis of the 1923 Greco-Turkish Population Exchange (Τροχιές εκτοπισμού: Μια συγκριτική ιστορική ανάλυση της ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το 1923) προσφέρει μια ευρεία και σε βάθος χρόνου ανάλυση της ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, με έμφαση στην εμπειρία των προσφύγων. Από το φθινόπωρο του 2024, ο Αϊτέκ συνεργάζεται στενά με τον Δημήτρη και τη Μαρίζα Κράλλη για την ανάπτυξη του Αποθετηρίου Ιστοριών Αιγαίου/Λέσβου. Μιλώντας άπταιστα ελληνικά και τουρκικά, προσφέρει την εμπειρογνωμοσύνη του στην οθωμανική ιστορία και γλώσσα, που είναι απαραίτητη για αυτό το έργο. Είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Βρετανικό Ινστιτούτο της Άγκυρας (BIAA), όπου συμμετέχει στο ερευνητικό πρόγραμμα «Ottoman Mobilities and Interactions», ενώ παράλληλα διδάσκει στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Τεχνικού Πανεπιστημίου Μέσης Ανατολής (METU) στην Άγκυρα.

Ο Δημήτρης Κράλλης είναι καθηγητής Ιστορίας στο Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Simon Fraser, στη δυτική ακτή του Καναδά. Γεννήθηκε στην Αθήνα, όπου έζησε μέχρι και τα φοιτητικά του χρόνια. Σπούδασε πολιτική θεωρία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια στράφηκε στη βυζαντινή κοινωνική και πολιτική ιστορία, με σπουδές στην Οξφόρδη. Με το πέρας της στρατιωτικής του θητείας δίδαξε στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος, πριν μεταβεί στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν για το διδακτορικό του. Στη συνέχεια, εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό του Πανεπιστημίου Simon Fraser. Το ερευνητικό του έργο επικεντρώνεται στην ιστορία του ρωμαϊκού Μεσαίωνα, με ιδιαίτερη έμφαση στην κοινωνική, πολιτική και πνευματική ιστορία του Βυζαντίου. Τα τελευταία χρόνια, έχει στρέψει το ενδιαφέρον του και στην ύστερη οθωμανική περίοδο, μελετώντας το αποτύπωμά της στην ιστορία της Λέσβου.