Ο ΧΑΛΚΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΡΗΜΗΣ ΠΑΜΠΟΥΛΑΣ. Παλαιές και νέες έρευνες

Το Σπίτι της Κύπρου και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σας προσκαλούν την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 και ώρα 18.00 στη διάλεξη του Καθηγητή Προϊστορικού Αιγαίου ΕΚΠΑ Γιώργου Βαβουρανάκη με θέμα: «Ο ΧΑΛΚΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΡΗΜΗΣ ΠΑΜΠΟΥΛΑΣ. Παλαιές και νέες έρευνες»

Προλογίζει: Ελένη Μαντζουράνη, Ομότιμη Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας Ε.Κ.Π.Α.

Η διάλεξη εντάσσεται στην ετήσια σειρά διαλέξεων

Η αρχαιολογία της Κύπρου

Ο Χαλκολιθικός οικισμός της Ερήμης Παμπούλας εντοπίσθηκε και ανασκάφηκε αρχικά από τον Πορφύριο Δίκαιο κατά τη δεκαετία του 1930. Τα ευρήματα της ανασκαφής περιέλαβαν τα κατάλοιπα λίγων κυκλικών οικιών και πλήθος κινητών ευρημάτων (κεραμικής, λίθινων εργαλείων, ειδωλίων κ.ά.) Τα ευρήματα αυτά οδήγησαν τον ανασκαφέα να χαρακτηρίσει ολόκληρη την χαλκολιθική πολιτισμική βαθμίδα στην Κύπρο ή αλλιώς την 4η και τις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ., ως «πολιτισμό Ερήμης». Τη δεκαετία του 1980 η Diane Bolger επανεξέτασε το αρχαιολογικό υλικό της Ερήμης και εξειδίκευσε τη χρονολόγησή του στη Μέση Χαλκολιθική περίοδο. Έκτοτε το ερευνητικό ενδιαφέρον για την περίοδο μετατοπίσθηκε ως ήταν αναμενόμενο και εύλογο στη δυτική Κύπρο και τα ευρήματα των ανασκαφών στη Λέμπα, την Κισσόνεργα, τη Σουσκιού και πρόσφατα τη Χλώρακα. Η Ερήμη επανήλθε σχετικά πρόσφατα στο ερευνητικό προσκήνιο με τις σωστικές ανασκαφές του Τμήματος Αρχαιοτήτων, το Neolithic and Chalcolithic Cyprus Project του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και από το 2026, με την επανέναρξη της ανασκαφής στη θέση από το ίδιο πανεπιστήμιο. Εδώ παρουσιάζονται τα πρώτα ευρήματα της νέας και πρόσφατης ανασκαφής, όπως τα κατάλοιπα δύο κυκλικών κτιρίων, η κεραμική με μονόχρωμη ή Ερυθρή επί Ανοικτού διακόσμηση, ο εργαλειακός εξοπλισμός, καθώς και σειρά κοσμημάτων και μικροευρημάτων. Διατυπώνονται σκέψεις για τη δυνατότητα της νέας ανασκαφής να ανοίξει ξανά τη συζήτηση για την οργάνωση της βιοτεχνικής παραγωγής, των σχέσεων και ανταλλαγών και συνολικά της κοινωνικής ζωής στη Χαλκολιθική Κύπρο κατά την 4η και πρώιμη 3η χιλιετία π.Χ.

Ο Γιώργος Βαβουρανάκης έχει πτυχίο Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και MA στην Αρχαιολογία και Προϊστορία και διδακτορική διατριβή στη Μινωική Αρχαιολογία από το Πανεπιστήμιο του Sheffield. Έχει διδάξει στα Πανεπιστήμια Κρήτης και Πελοποννήσου και στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και έχει εργασθεί ως μεταδιδάκτορας στο ΕΚΠA και ως συμβασιούχος αρχαιολόγος στο Υπουργείο Πολιτισμού. Εξελέγη Λέκτορας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ το 2012 και Καθηγητής το 2023. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την Αιγαιακή Προϊστορία, ειδικότερα τη Μινωική Κρήτη, την Προϊστορία της Κύπρου, την Αρχαιολογική Θεωρία και την Ιστορία της Επιστήμης. Έχει δημοσιεύσει τρεις μονογραφίες, έχει τη (συν-) επιμέλεια έξι συλλογικών τόμων και έχει δημοσιεύσει πάνω από 50 μελέτες σε διεθνή περιοδικά (AJA, JEMAHS, MAA, OpAth, RDAC) και διεθνείς συλλογικούς τόμους σε σειρές, π.χ. Hesperia Supplements, Aegis, Aegaeum και AURA Supplements. Η εμπειρία του στο πεδίο στην Κύπρο περιλαμβάνει τη διεύθυνση της ανασκαφής της Χαλκολιθικής θέσης Ερήμη Παμπούλα, την υποδιεύθυνση της ανασκαφής από το ΕΚΠΑ στον Νεολιθικό οικισμό Καντού Κουφόβουνος υπό τη διεύθυνση της Ομ. Καθηγήτριας Ελένης Μαντζουράνη και τη συνδιεύθυνση με τον Δρα Γιώργη Μαγγίνη, νυν Επιστημονικό Διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη, της ανασκαφής τάφων της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στην Αυδήμου Καμάρες. Πέρα από τη συμμετοχή του σε διάφορες έρευνες πεδίου στην Κρήτη, διευθύνει τη δημοσίευση του θολωτού τάφου Β της Πρώιμης-Μέσης Εποχής του Χαλκού στο Απεσωκάρι της νότιας Κρήτης. Τέλος, έχει υπάρξει αναπληρωτής διευθυντής της ανασκαφής του ΕΚΠΑ στον Μαραθώνα υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Γιάννη Παπαδάτου.